Joseph Kony's "Weerstandsleger van de Heer" ontvoert jonge kinderen. Zij worden bedreigd en gefolterd. Uiteindelijk krijgen ze een militaire opleiding en worden op hun beurt gedwongen om te folteren, moorden, plunderen. Heel recent trok Kony zich terug tot in Kongo. Zijn rebellen blijven in Noord - Oeganda terreur zaaien. Soms slaagt een kind erin om te vluchten, soms wordt een kind door het regeringsleger bevrijd. Zij hebben geluk en komen in een opvangcentrum terecht. Eén van deze opvangcentra, the Rachele Rehabilitation Centre in Lira, wordt door Els De Temmerman geleid.
In Kampala, de hoofdstad van Oeganda ontmoetten we Els De Temmerman. Of ze een interviewtje wil geven? "Een interview zegt niets. Waarom bezoek je mijn centrum niet? Je moet het gezien hebben!" Lira ligt 350 km buiten onze geplande route. Dit betekent een tocht van 700 extra kilometers. We aarzelen eventjes alvorens toe te happen. Door omstandigheden gaat het geplande bezoek pas een paar weken later door.
Onze truck baant zich een weg door Kampala. Het is zenuwslopend. We doen er een uur over. Eens de stad achter ons ligt gaat het vlotter. De weg is echter lang en eentonig. Een rechte lange weg snijdt het dichtbegroeide groene landschap middendoor. In Karuma steken we de Nijl over. Het uitzicht is fantastisch. Foto's nemen mag echter niet. Vanaf nu bevinden we ons in oorlogsgebied. Een irreëel gegeven. Alles lijkt zo vredig. Aan de weg lijkt geen einde te komen. De corner met Kamdine. we slaan een zucht van opluchting. De laatste etappe is in zicht. We slaan rechtsaf. Ook aan deze laatste route lijkt geen eind te komen. Na een onafgebroken rit van zes uur bereiken we uiteindelijk Lira. "There are visitors from Belgium.", kondigt de directrice ons aan. "Wat een aangename verrassing.", verwelkomt Els ons. Een kwartiertje later zet Els ons aan het werk. Samen met de leerkracht landbouw kopen we boompjes voor de nieuwe school!
Bosco, een maatschappelijk werker geeft ons een rondleiding. Tot op heden werden hier 2439 ex- kindsoldaatjes opgevangen. Momenteel verblijven 57 kinderen in het opvangcentrum. Hun 'heropvoeding' duurt gemiddeld 2 maand. Soms loopt een rehabilitatie tot zes maand uit. "De kinderen werden ontvoerd. Zij hebben gemoord, gefolterd, overvallen gepleegd. Dit alles gebeurde onder dwang. Op de eerste plaats proberen we de kinderen hun zelfwaarde terug te geven." Praten valt de kinderen zwaar. In de tekensessie tekenen of schilderen de kinderen hun verhaal. Het zijn 'bloederige' prenten. Ook tijdens de rollenspellen verwerken de kinderen hun trauma's. Het centrum leert de soldaatjes opnieuw kind te zijn. Daarnaast worden er inhaallessen Engels en wiskunde georganiseerd. Dit geeft de jongere kinderen de gelegenheid om later opnieuw school te lopen.
We verkennen het centrum. De ex- kindsoldaten, jongens en meisjes begroeten ons vriendelijk. Ze geven een hand en maken een kniebuiging. Ze lachen. Ze lijken doodnormale kinderen. We zien piepjonge moedertjes met baby'tjes en peutertjes, kinderen verwekt in gevangenschap, onder dwang . Piepjonge meisjes, vanaf 10 tot 15 jaar werden geschonken aan een commandant, een man soms ouder dan 50 jaar. De meisjes hadden geen keuze. Weigeren betekent de gewisse dood.
Naast het opvangcentrum richtte Els De Temmerman recent, op 14 februari 2006, een middelbare school op. Deze kostschool verzekert de veiligheid van de kinderen. Heel wat kinderen in Noord - Oeganda worden immers door het rebellenleger ontvoert op weg van of naar van school. De school biedt momenteel onderdak aan 235 kinderen die terecht kunnen in het eerste of tweede middelbaar onderwijs. Deze school zal verder uitbreiden. Volgend jaar wordt een derde jaar georganiseerd, het jaar erop een vierde en zo verder. Joane Aja was de allereerste maatschappelijk werkster in het opvangcentrum. Nu neemt zij verantwoordelijk taak van directrice op haar schouders. "De school geeft deze kinderen de kans om een zelfstandig leven op te bouwen. Dit konden we realiseren dank zij de Belgische regering. Wij zijn hen dankbaar. We zijn ook onze coördinatrice (Els De Temmerman) uiterst dankbaar. Zij werkt dag en nacht voor de school, voor het opvangcentrum."
Er staat ons een druk programma te wachten. Els bombardeert ons tot gastsprekers. "Ik heb een lumineus idee. Jullie kunnen vertellen over jullie tweejaarlijkse tocht door Afrika! En daarna kan iedereen jullie truck bezoeken." Veel keus hebben we niet. De ganse staf is reeds op de hoogte. Slimme Els!
Voor het zover is, zwaaien we een groep kinderen uit. Hun heropvoeding (reïntegratie) zit erop. Ze zijn klaar voor het vertrek naar hun huis, ergens ver weg in het noorden, in rebellengebied. Er wordt gebeden voor een veilig tocht, vrij van overval en ontvoering. De minibus zet zich in beweging. Ze worden begeleid door militairen.
We spreken de staf toe. Zij mogen vragen stellen. Hoe raak je aan water? Welk land was het gemakkelijkst te bereizen? Zijn er onvriendelijke landen? Hoeveel kost dit alles? . Eric geeft 'rondleiding' in de auto. Een lerares komt me achteraf in het oor fluisteren: "It's so nice to be a Mzungo." (Het is zo fijn om een blanke te zijn.) "Soms.", antwoord ik haar lachend. Bosco haalt ons op. De kinderen verwelkomen ons met muziek. Els maakt de kinderen warm voor ons verhaal. "Deze mensen reizen twee jaar doorheen Afrika. Je mag hen alles vragen." Ondertussen vertelt Els onze reisroute, onze toekomstplannen. en belooft iedereen een rondleiding in de truck.
De kinderen bestoken ons met vragen. Bosco is onze tolk. Hij vertaalt het Engels in de locale taal en vice versa. "Hoe heet de president van jullie land?" "Is er oorlog in Tunesië, Kenia." Over Soedan vragen ze niets. Daar kwam menig ontvoerd kind terecht en werd er tijdens gevechten als levend schild ingezet. "Hoe warm is het bij jullie? Is het waar dat het nu nacht is bij jullie? Is er oorlog in jullie land? Wat eten jullie in jullie land, in Tunesië? Welke groente kweken jullie in België? Gaan de kinderen naar school in jullie land?..." Wanneer we vertellen dat we 's avonds graag naar Afrikaanse muziek luisteren krijgen we spontaan een applaus. Bosco bedankt de jongeren voor hun interesse en laat hen nog een laatste liedje zingen. We vertrekken richting truck. Eens we hun 'parlement' verlaten hebben, staken ze het zingen en is het stormloop naar de truck. De jongeren staan reeds ongeduldig te wachten bij onze aankomst. Eric zorgt voor de 'sightseeing'. Ondertussen zoekt Els me op: "Je moet een tweetal kindsoldaten interviewen. Trek er een paar uur voor uit." Ze legt me de interviewtechniek uit. Een verkeerde vraag kan een kind blokkeren. Bosco is opnieuw mijn tolk.
Ik verneem het verhaal van de twintigjarige Margaret. Op tienjarige leeftijd werd zij gevangen genomen. Ze herinnert zich de omstandigheden nog goed. Het was vier uur in de namiddag. Ze waste de aardappels voor het avondmaal. Zij en haar zestienjarige zus werden ontvoerd. Haar zus liep zware verwondingen op. Omwille van die verwondingen (zij vertraagde de rebellen) hebben ze vrijgelaten. Zij had geluk. Heel vaak werden die kinderen afgemaakt. Margaret leefde jaren in het oerwoud. De rebellen trokken erop uit om te moorden en nieuwe kinderen te ontvoeren. Op hun plundertochten werden ze meermaals door helikopters van het regeringsleger bestookt. De rebellen brachten de kinderen - tijdelijk - over naar Soedan. Honger en dorst maakten deel uit van het leven. Soms dronken ze de eigen urine of aten ze aarde. Velen stierven tengevolge cholera. Anderen werden door de rebellen gedood omdat ze te zwak waren. "You want to rest? Let give you rest!" (Wil je rusten? Laten we je rust geven!). Deze kinderen kregen de kogel of werden doodgeslagen door andere kindsoldaatjes. Na al die jaren smeekte Margaret 'haar' commandant - de meisjes werden als seksslavinnetje toegewezen aan een 'officier' - om haar vrij te laten. Anders zou ze sowieso proberen te ontsnappen. Na dagenlang smeken begeleidde een luitenant haar naar een hoofdweg. Daar lieten ze haar achter. Margaret is haar kinderjaren kwijt, maar ze is niet langer bang voor haar verleden. Ze zou graag naar school gaan, tenminste als er een sponsor gevonden wordt. Later wil ze graag een eigen zaak opstarten. Zo zal ze tenminste later het schoolgeld voor haar tweejarige zoon kunnen betalen. Haar zoon, het resultaat van gedwongen seks. Eens ze gesetteld is, wil ze een man, maar dan wel een man van haar eigen keuze.
Margarets story is maar één van de vele verhalen. Het verhaal van de zestienjarige Leo. Leo werd in mei 2002 op klaarlichte dag door dertig gewapende mannen ontvoerd. Hij was op weg naar zijn grootmoeder. De rebellen bonden zijn handen op de rug. Diezelfde dag namen de rebellen nog verschillende vrouwen gevangen. 's Avonds werd er gekookt, maar toen werden ze bestookt door het overheidsleger. Leo vluchtte weg. Omdat hij vreesde gedood te worden, volgde hij de rebellen. Dagenlang marcheren. Toen lijfden de rebellen hem bij het leger in. Hij kreeg een militaire opleiding. Hij nam actief deel aan overvallen op de ontheemdenkampen, kinderen ontvoeren. "Ik was een verschrikkelijke vechter.", zegt Leo. Ik kijk het kind dat voor me zit aan. In januari 2006 werd Leo door het regeringsleger gevangen genomen. Hij werd ondervraagd en overgebracht naar het Rachele Rehabilitation Centre. Hij mag opnieuw kind zijn..
De receptionist valt binnen. Er moeten twee kinderen opgehaald worden. We springen met z'n allen de auto in en rijden naar de kazerne. Twee kinderen, een meisje van elf en een jongen van 9, zitten op een boomstronk. Grote angstige ogen kijken ons aan. Bosco geeft de kinderen een hand. Na een korte kennismaking nodigt hij de kinderen uit om plaats te nemen in de auto. Eens terug in de auto volgt het intake gesprek. De kinderen geven onwillig antwoord. Het jongetje zou op 16 maart ontvoerd en reeds ontsnapt op 21 maart zijn. Hij was niet in staat om de zware ladingen dragen. Hij liet alles staan en zette het op een lopen. Deze versie vertelde hij eveneens aan de militairen. De kinderen minimaliseren vaak de periode waarin ze gevangen zaten. Als je kort gevangen bent, weet je ook niet veel over de rebellen en is de ondervraging korter. In het centrum krijgen de sociaal werkers naargelang de vertrouwensrelatie groeit, het gehele verhaal beetje bij beetje te horen.
Ria Anyca
Lees meer informatie over ex-kindsoldaten in Noord-Oeganda
Lees verder: Reisverslag 15 - Rwanda >>
© 2005-2007 Deze tekst en al de teksten op deze website zijn eigendom van Ria Anyca. Gelieve toestemming te vragen voor verspreiding.