Reisverslagen

Lesotho

Na Mozambique vertoeven we een aantal dagen in Zuid-Afrika. We wanen ons een klein beetje in Europa. Probleemloos steken we de grens over. In tegenstelling met heel wat mensen denken, is Lesotho geen district in Zuid-Afrika, maar wel een zelfstandig koninkrijk met een eigen bestuur. Hun munt is de Loti (meervoud Maloti) en is gekoppeld aan de Zuid-Afrikaanse Rand. De Rand geldt er eveneens als betaalmiddel. De Maloti, daarentegen is in Zuid-Afrika 'waardeloos'. De situatie is min of meer vergelijkbaar met Belgische en Luxemburgse frank van destijds.

Eens de grens over wordt onze adem heel eventjes afgesneden. In één klap staan we weer midden in zwart Afrika. Het contrast kan niet groter: Na de cleane steden Piet Retief en Harrismith met goedgevulde rekken in de winkels staan we opnieuw in de drukte van een groezelige markt, waar goederen - oud en nieuw - kriskras op de grond tentoon gesteld liggen. De mensen zijn gehuld in dikke, versleten winterse kleren en dragen met z'n allen een hoofddeksel, gaande van een rieten hoed tot een muts. Het hoofddeksel is een onmisbaar attribuut in Lesotho. De rieten hoed is trouwens het nationaal symbool van Lesotho. De 'berg', een merkwaardige rotsformatie, Qiloane stond destijds model voor deze traditionele hoed. We zien hem in allerhande vormen: een hotel, een museum in hoedvorm, in het tapijt van het koninklijk paleis, op de nummerplaten van de auto's en ga zo maar verder.

Het duurt echter niet lang voor we onze 'draai' vinden. De mensen zijn bijzonder vriendelijk. De Basotho (inwoner van Lesotho) zijn zelfbewuste mensen zonder scrupules. Misschien is hun zelfbewustzijn ontstaan dankzij het feit dat zij zich blijvend konden handhaven in de strijd met de boeren met als kers op de taart het behoud van een eigen staat. Eric vergelijkt dit graag met de Vlamingen. Zij hielden zich recht met de wetenschap dat zij de guldensporen slag wonen. Figuren zoals o.m. Rodenbach zwengelden hun Vlaams bewustzijn verder aan.

We verblijven we enkele dagen in een landelijk dorp. De lodge is de enige plaats waar we kunnen kamperen. De lodge zorgt goed voor het dorp. De lodge organiseert allerhande activiteiten van trekking met pony's tot een dorpswandeling. De paarden worden gehuurd bij de dorpsbewoners, die tegelijk de taak van gids op zich nemen. Een bezoek aan de school kan eveneens, mits betaling van een bepaald bedrag. Met dit geld worden dorpsscholen uitgebouwd. Het craftcenter krijgt twee Amerikanen op bezoek die een ingewikkeld schema uittekenen en dit met zijn tweetjes bediscussiëren. De 'ambachtsvrouwen' kijken verveeld rond, terwijl hun handen kriebelen om verder te naaien, borduren.

Positief? Ja, maar niet onverbloemd positief. Het is goed dat mensen kunnen meegroeien en meegenieten van het toerisme. Pony's en plaatselijke gidsen inhuren, een goede zaak. Hierbij loopt de zaakvoerder geen risico, maar roomt wel winsten. toegegeven, dit is nu eenmaal business. Oprichten van scholen? Kinderen hebben recht op educatie. Als er op die manier geld in het laatje kan komen en kinderen een kans krijgen. Zelfde geldt voor het hospitaal. De ambachtsvrouwen? Ze hebben vermoedelijk jarenlang figuurtjes genaaid uit lapjes stof, overschotjes en verdienden een habbekrats. Nu is er een coöperatie, wat positief is, maar de aanpak is te groots, te westers. de afzetmarkt is er - voorlopig - niet (misschien denken ze wel aan export.), kortweg: de aanpak is te ver van hun bed. De dames zijn niet echt 'betrokken' bij de activiteiten. Vroeger werkten ze met overschotjes, of versleten kleren en dit koste niets. Elke Loti die het opbracht, waren ze iets rijker. Nu worden dure lappen stof aangekocht en in kleine lapjes versneden. Hoe kunnen die simpele, ongeschoolde vrouwen snappen wat kostenberekening betekent? Bijgevolg zitten twee 'intellectuelen' onder hun neus te discussiëren over hun toekomst. Die twee vertrekken sowieso na verloop van tijd. zes, negen maand, een jaar: de duur van hun project? Afrika is het westen niet. Heel wat projecten lopen na verloop van tijd op niets uit, omdat ze op westerse leest geschoeid zijn en weinig of geen voeling met Afrika hebben. Is dit project gedoemd om onder te gaan? Wellicht niet, vermits de eigenaar van de lodge dit project dirigeert. Na deze twee Amerikanen komen er wellicht een paar andere vrijwilligers. Die constante is er wellicht wel. Het probleem zit bij de vrouwen. Hoe beter de business zal draaien, hoe minder inzicht en bijgevolg inspraak zij zullen hebben bij het gebeuren. Op dat moment worden ze gedenigreerd tot goedkope 'werknemers'. Oplossingen? Starten vanaf de basis. De vrouwen laten praten en discussiëren over hoe ze het deden, wat ze zouden zelf kunnen verbeteren, bijsturen stapje per stapje. een langzame weg. met een duurbaarder resultaat.

Nog een minpunt: de 'business' is zó ingeburgerd dat elke spontaniteit verdwenen is. Vrij rondwandelen in het dorp is bijna een 'zonde'. "Wie is jouw gids? Wie begeleidt je?" Zelfs kleine broekjes van nauwelijks 4 jaar verstaan reeds de kunst om je hand vast te nemen en je mee te trekken. richting mama. en natuurlijk haalt mama onmiddellijk haar koopwaar boven. Jongeren lopen achter je aan en eisen achteraf geld omdat jij voor hen uitliep. Zij hebben toch geroepen dat daar voor je iets interessants te zien was! Nee, ik wil niet constant 'voorgekauwde' praatjes of spontane 'fake' dansjes te horen en te zien krijgen. Geef me maar spontaan contact met de mensen.

En spontaan contact leggen is helemaal niet moeilijk in het grootste deel van Lesotho. Mensen komen soms hun huisje buiten gelopen om een hand te schudden en een praatje te slaan. "Welkom, welkom! Waar komen jullie vandaan? Helemaal van Europa naar hier gereden? Ja, ja, ik weet waar Europa ligt. Welkom, welkom." Ze zijn er gek op de Basotho, op small talk, een nietszeggend sympathiek praatje. Uitleg over de cultuur krijgen we eveneens. Op een bijeenkomst zijn mensen gekleed in huiden, anderen in dikke dekens. "De huiden, zo zal je geen mensen zien lopen op straat. Dit zijn de kleren die onze verre, verre voorouders droegen. Deze trekken we nog enkel aan bij speciale gelegenheden, zoals vandaag bij deze evaluatie van een jaar bedrijfsleven - peptalk, you know." Dik of dun, man of vrouw, complexloos dragen ze hun 'ceremoniekledij'. De spekrolletjes zijn hier geen probleem. We spreken een paar mannen gehuld in de dekens aan. Of zij het niet te warm hebben? Het is immers een snikhete dag. "Hot or cold is only the state of the mind. No, we are just fine." Zal ik aan denken als het zweet nogmaals langs me afdruipt.

In Masitise houden we een laatste stop. We zijn er de gasten van de priester van een (protestante) Evangelische Lesotho Church. De priester is een . gehuwde vrouw. Het doet eventjes vreemd aan om een vrouw met 'eerwaarde' aan te spreken. Het ijs is echter vlug gebroken want onze eerwaarde is een vlotte, zelfbewuste dame. We praten over de verschillen in onze godsdiensten. "Ja, ik weet dat bepaalde katholieken problemen hebben met vrouwen in de kerk. Nochtans schakelen ze veel vrouwen in voor alles en nog wat. uitdelen van de hosties. Waarom zou een vrouw geen priester kunnen zijn? Of dat het huwelijk voor priesters taboe is. Ach, als getrouwde persoon weet je toch beter met welke problemen de mensen af te rekenen hebben! Dat zeggen mijn mensen altijd: als jij preekt, preek jij uit het hart. Natuurlijk komt het uit het hart! Hun problemen zijn ook mijn problemen. Ik voel hetzelfde, weet waarmee zij geconfronteerd worden!." De eerwaarde ging meerdere keren naar conferenties en ook voor alle vrouwelijke protestantse priesters geldt niet dezelfde regel. "Ik ben priester en 'baas'. Ik deel de lakens uit. In bepaalde protestantse kerken hebben de vrouwen een mannelijke baas boven zich aan wie zij verantwoording verschuldigd zijn. Dat heb ik niet. Ik neem zelfstandig beslissingen en delegeer, ook aan mannen. Niet omgekeerd."

Na vijftien dagen verlaten we met pijn in het hart Lesotho. De vraag werd ons reeds talrijke keren gesteld: "Wat is het mooiste, het beste land, gemakkelijk bereisbaar, .? We hebben er vaak onderling over gediscussieerd. Wat Lesotho betreft, is er geen discussie. Dit land hoort zeker tot de top drie.

Ria Anyca

Lees verder: Reisverslag 22 - Zuid-Afrika >>